Paltaryuyanda naməlum səs: səbəblər və həlli

Paltaryuyan maşın işləyərkən qəribə səslər çıxarmağa başlayanda bu, adətən gec-tez ciddi nasazlığa çevriləcək bir xəbərdarlıqdır. Səs bəzən tıqqıltı, bəzən cırıltı, bəzən də dərin vızıltı şəklində olur. Səbəbini vaxtında tapsanız, bahalı təmirdən qurtula bilərsiniz. Bu məqalədə paltaryuyanda naməlum səsin ən çox rast gəlinən səbəblərini, onları necə yoxlayacağınızı və hansı hallarda paltaryuyan ustası çağırmağın vacib olduğunu izah edirik.

Qısa cavab

Paltaryuyanda naməlum səs adətən baraban içində yad əşya, köhnəlmiş rulmanlar, zədələnmiş amortizatorlar, tıxanmış nasos və ya boşalmış kəmər səbəbindən yaranır. Əvvəlcə maşını dayandırıb barabanı əllə çevirin və yad əşya olub-olmadığını yoxlayın. Sonra səsin hansı mərhələdə (yuma, fırlanma, su boşaltma) çıxdığını müəyyən edin. Sadə tıxanmaları özünüz təmizləyə bilərsiniz, amma rulman və ya amortizator dəyişimi peşəkar müdaxilə tələb edir.

1. Baraban içində yad əşya

Paltaryuyan maşın işləyərkən metal tıqqıltı və ya cingilti səsi eşidirsinizsə, çox güman ki, baraban içində sikkə, düymə, məftil və ya büstqalter dəmir ili qalıb. Bu əşyalar barabanla çən arasında sıxışaraq hər dövrədə səs çıxarır. Bəzən əşya rezin manjetin qatına girir və ora da zədələyə bilər.

Azərbaycanda sərt su səbəbindən əhəng yığılması çox olduğu üçün yad əşyalar əhəng qatına yapışaraq daha çox səs çıxarır. Əgər səs yalnız fırlanma zamanı yox, həm də yuma rejimində eşidilirsə, yad əşya ehtimalı yüksəkdir.

Necə yoxlamaq olar

1. Maşını şəbəkədən ayırın və qapağı açın.

2. Barabanı əllə yavaş-yavaş çevirərək içəridən gələn səsi dinləyin.

3. Rezin manjeti diqqətlə arxaya qatlayın, orada əşya gizlənə bilər.

4. Fənərlə barabanın dəliklərindən içəri baxın, metal parıltı görə bilərsiniz.

5. Mümkünsə, nasos filtrini açıb orada ilişmiş əşyaları yoxlayın.

Ev şəraitində həlli

Yad əşyanı uzun maqqaş və ya əyilmiş məftillə çıxarmağa çalışın. Əgər əşya barabanla çən arasında sıxışıbsa, barabanı əllə çevirərək əşyanı filtrə doğru yönəldin. Bəzi hallarda qızdırıcı elementin (TEN) yuvasına düşən əşyanı çıxarmaq üçün arxa qapağı açmaq lazım gəlir. Bu əməliyyatı özünüz etməkdən çəkinirsinizsə, paltaryuyan ustası çağırın.

2. Köhnəlmiş rulmanlar

Paltaryuyan maşın fırlanma zamanı gurultu, uğultu və ya metal sürtünmə səsi çıxarırsa, əsas səbəb baraban rulmanlarının köhnəlməsidir. Rulmanlar barabanın fırlanmasını təmin edən əsas hissələrdir və zaman keçdikcə su, əhəng və yüksək yük səbəbindən aşınır. Bakıda suyun sərtliyi bu prosesi sürətləndirir, çünki əhəng hissəcikləri rulmanların içinə girərək onları korlayır.

Rulman nasazlığının ilk əlaməti fırlanma zamanı artan gurultudur. Əgər barabanı əllə çevirdikdə qeyri-bərabər müqavimət hiss edirsinizsə və ya baraban yuxarı-aşağı oynayırsa, rulmanlar mütləq dəyişməlidir. Bu problem gözardı edilərsə, baraban mili zədələnə və bütün çən dəyişdirilməli ola bilər.

Necə yoxlamaq olar

1. Maşını söndürün və qapağı açın.

2. Barabanı yuxarı qaldırıb buraxın əgər boşluq varsa, rulmanlar aşınıb.

3. Barabanı əllə fırladın və qulaq asın xışıltı və ya gurultu varsa, rulmanlar zədələnib.

4. Maşının arxasından baraban kasnağını yoxlayın, pas və ya oksidləşmə görünürsə, rulmanlar su alıb.

Ev şəraitində həlli

Rulman dəyişimi mürəkkəb əməliyyatdır və xüsusi alət tələb edir. Ev şəraitində bu işi görmək çətindir, çünki barabanı çıxarmaq, köhnə rulmanları sökmək və yenilərini düzgün quraşdırmaq lazımdır. Səhv quraşdırma su sızmasına və daha böyük zərərə səbəb ola bilər. Bu halda peşəkar usta çağırmaq daha təhlükəsizdir. Rulman dəyişimi adətən 80–150 AZN arasında dəyişir, lakin bəzi modellərdə bütün çən dəyişmək lazım gələ bilər ki, bu da daha bahalıdır.

3. Zədələnmiş amortizatorlar

Paltaryuyan maşın fırlanma zamanı güclü titrəyir və döyülmə səsi çıxarırsa, amortizatorlar zədələnib. Amortizatorlar barabanın tarazlığını qoruyur və fırlanma zamanı yaranan vibrasiyanı udur. Zaman keçdikcə onların içindəki yağ sızır və ya yaylar qırılır, nəticədə baraban sərbəst hərəkət edərək maşının gövdəsinə dəyir.

Bu problem xüsusilə tez-tez yüksək sürətlə fırlanma rejimində özünü göstərir. Maşın yerindən tərpənir, qapaq titrəyir və güclü səs çıxarır. Əgər maşın yeni quraşdırılıbsa, əvvəlcə onun düzgün tarazlaşdırıldığını yoxlayın, çünki qeyri-bərabər döşəmə də oxşar simptomlar yarada bilər.

Necə yoxlamaq olar

1. Maşını söndürün və yuxarı qapağı açın.

2. Barabanı əllə aşağı basın və buraxın. Baraban bir neçə dəfə yaylanırsa, amortizatorlar işləkdir.

3. Baraban birdən düşürsə və ya çox sərtdirsə, amortizatorlar zədələnib.

4. Maşının arxa və ya yan panelini açıb amortizatorların üzərində yağ sızması olub-olmadığını yoxlayın.

Ev şəraitində həlli

Amortizatorları özünüz dəyişmək mümkündür, amma bunun üçün maşının yan və ya arxa panelini sökmək lazımdır. Əgər texniki bacarığınız varsa, eyni marka və model üçün uyğun amortizator alıb quraşdıra bilərsiniz. Qiymət bir cüt amortizator üçün təxminən 30–60 AZN təşkil edir. Lakin səhv quraşdırma maşının tarazlığını pozaraq digər hissələrə zərər verə bilər, ona görə də əmin deyilsinizsə, peşəkar kömək alın.

4. Tıxanmış nasos və ya filtr

Paltaryuyan maşın su boşaltma mərhələsində vızıltı, cırıltı və ya zəif uğultu səsi çıxarırsa, problem nasosda və ya filtrlərdədir. Nasos suyu maşından çıxaran hissədir və içərisinə sikkə, sancaq, məftil və ya parça qırıntıları düşə bilər. Bu əşyalar nasosun pərlərini bloklayır və motor yüksək səslə işləməyə başlayır.

Azərbaycanda sərt su səbəbindən filtrlərdə əhəng yığılması da nasosun səsini artırır. Əgər su boşaltma zamanı səs eşidirsinizsə və su normal axmırsa, əvvəlcə filtri təmizləməyə çalışın. Bu, ən asan və ucuz həll yollarından biridir.

Necə yoxlamaq olar

1. Maşını şəbəkədən ayırın və su kranını bağlayın.

2. Ön paneldəki filtr qapağını açın (adətən aşağıda yerləşir).

3. Filtri saat əqrəbinin əksinə çevirərək çıxarın və su axacağı üçün qab qoyun.

4. Filtrdə və nasos boşluğunda yad əşyaları təmizləyin.

5. Nasos pərlərini barmağınızla yoxlayın, sərbəst fırlanmalıdır.

Ev şəraitində həlli

Filtri və nasos boşluğunu təmizlədikdən sonra maşını qısa rejimdə işə salıb səsin kəsildiyini yoxlayın. Əgər nasos hələ də vızıldayırsa, nasosun özü köhnəlmiş ola bilər. Yeni nasosun qiyməti 25–50 AZN arasındadır və dəyişdirilməsi nisbətən sadədir. Ancaq su sızması riskinə görə bu işi də ustaya həvalə etmək daha təhlükəsizdir.

5. Boşalmış və ya zədələnmiş kəmər

Paltaryuyan maşın yuma mərhələsində cırıltı və ya sürüşmə səsi çıxarırsa, səbəb kəmərdə ola bilər. Kəmər motorun fırlanma hərəkətini barabana ötürür. Zaman keçdikcə kəmər uzanır, boşalır və ya çatlayır, nəticədə baraban qeyri-bərabər fırlanır və səs yaranır.

Bu problem xüsusilə köhnə maşınlarda və ya tez-tez yüksək yüklə işlədilən maşınlarda baş verir. Əgər baraban yavaş fırlanırsa və ya ümumiyyətlə fırlanmırsa, kəmər qopmuş ola bilər. Kəmər dəyişimi nisbətən ucuz başa gəlir, amma düzgün gərginlik tələb edir.

Necə yoxlamaq olar

1. Maşını şəbəkədən ayırın və arxa paneli açın.

2. Kəmərin vəziyyətini yoxlayın. Çatlar, aşınma və ya boşluq var?

3. Kəməri barmağınızla basın, 5–10 mm əyilməlidir, çox boşdursa dəyişmək lazımdır.

4. Motor kasnağını və baraban kasnağını yoxlayın. Kəmər düzgün oturmalıdır.

Ev şəraitində həlli

Kəməri özünüz dəyişə bilərsiniz, amma düzgün gərginliyi təmin etmək vacibdir. Çox gərgin kəmər rulmanlara yük verər, çox boş kəmər isə sürüşər. Yeni kəmərin qiyməti 15–35 AZN arasındadır. Əgər kəməri necə taxacağınızı bilmirsinizsə, paltaryuyan ustası çağırın.

6. Motor fırçalarının köhnəlməsi

Paltaryuyan maşın işləyərkən elektrik cızıltısı və ya yanıq qoxusu ilə birlikdə səs çıxarırsa, motor fırçaları köhnəlmiş ola bilər. Fırçalar motorun fırlanmasını təmin edən kömür hissələrdir və zaman keçdikcə aşınır. Bu problem xüsusilə 5 ildən çox istifadə olunan maşınlarda baş verir.

Fırçalar köhnəldikdə motor qeyri-sabit işləyir, sürət dəyişir və cızıltı səsi yaranır. Əgər maşın bəzən fırlanmırsa və ya sürəti azalırsa, fırçaları yoxlamaq lazımdır. Bu hissələr ucuzdur, amma dəyişdirilməsi motorun sökülməsini tələb edir.

Necə yoxlamaq olar

1. Maşını şəbəkədən ayırın və arxa paneli açın.

2. Motoru tapın və fırça tutacaqlarını yoxlayın.

3. Fırçaları çıxarın əgər uzunluğu 1 sm-dən azdırsa, dəyişmək lazımdır.

4. Fırça uclarında qeyri-bərabər aşınma və ya çatlar varsa, yeniləyin.

Ev şəraitində həlli

Fırçaları özünüz dəyişmək mümkündür, amma motoru sökmək və yenidən quraşdırmaq diqqət tələb edir. Yeni fırça dəsti 20–40 AZN arasındadır. Əgər motorun özündə də zədə varsa, motorun dəyişdirilməsi 100 AZN-dən baha ola bilər. Bu halda peşəkar usta çağırmaq daha məqsədəuyğundur.

7. Tarazlıq və quraşdırma problemi

Paltaryuyan maşın işləyərkən yerindən tərpənir və güclü titrəmə ilə birlikdə səs çıxarırsa, problem maşının özündə deyil, quraşdırmada ola bilər. Qeyri-bərabər döşəmə, zəif tənzimlənən ayaqlar və ya nəqliyyat boltlarının çıxarılmaması bu simptomlara səbəb olur. Xüsusilə yeni maşınlarda nəqliyyat boltları unudulursa, maşın çox güclü səs çıxarır və zədələnə bilər.

Bakıda köhnə mənzillərdə döşəmələr çox vaxt qeyri-bərabər olur, ona görə də maşının ayaqlarını düzgün tənzimləmək vacibdir. Maşın həmçinin divara və ya mebelə toxunursa, vibrasiya səsi artır.

Necə yoxlamaq olar

1. Maşını söndürün və yuxarıdan basaraq yelləyin sonda hərəkət etməməlidir.

2. Spirtli səviyyə ilə maşının həm eninə, həm də uzununa düz olduğunu yoxlayın.

3. Arxa paneldə nəqliyyat boltlarının olub-olmadığını yoxlayın (yeni maşınlarda).

4. Ayaqların rezin altlıqlarını yoxlayın əgər köhnəlibsə dəyişin.

Ev şəraitində həlli

Maşının ayaqlarını tənzimləyərək düzəldin və qozları bərkidin. Nəqliyyat boltlarını mütləq çıxarın. Maşının altına rezin və ya xüsusi vibrasiya uducu mat qoymaq səsi azalda bilər. Əgər problem davam edirsə, paltaryuyan ustası maşının daxili tarazlığını yoxlamalıdır.

Simptomlar və səbəblər cədvəli

Brend üzrə fərqlər

Azərbaycanda ən çox yayılmış paltaryuyan maşın brendlərində naməlum səs probleminin bəzi xüsusiyyətləri var. Bosch və Siemens maşınlarında rulman nasazlığı nisbətən az olur, amma nasos tıxanması tez-tez baş verir. Bu maşınlarda su boşaltma zamanı vızıltı eşidirsinizsə, əvvəlcə filtri yoxlayın. Samsung və LG modellərində isə amortizator problemi daha çox rast gəlinir, xüsusilə yüksək sürətli fırlanma rejimində. Bu maşınlarda titrəmə ilə birlikdə döyülmə səsi eşidilirsə, amortizatorları yoxlatdırın.

Beko və Arçelik maşınlarında kəmər boşalması və motor fırçalarının köhnəlməsi daha tez-tez olur. Bu brendlərdə cırıltı səsi eşidirsinizsə, kəməri yoxlamaq lazımdır. Indesit maşınlarında isə yad əşya səbəbindən baraban zədələnməsi çox olur, çünki baraban dəlikləri nisbətən böyükdür. Bütün hallarda, dəqiq diaqnoz üçün paltaryuyan ustası çağırmaq ən etibarlı yoldur.

Nə vaxt ustaya müraciət etməli

Aşağıdakı hallarda dərhal peşəkar kömək alın:

• Səs çox güclüdür və maşın titrəyərək yerindən tərpənir.

• Yanıq qoxusu hiss edirsiniz və ya tüstü çıxır.

• Baraban əllə çevirdikdə qeyri-bərabər müqavimət göstərir.

• Su sızması müşahidə olunur.

• Səs getdikcə artır və maşın normal işləmir.

• Rulman və ya amortizator dəyişimi tələb olunur.

Bu simptomlar ciddi mexaniki nasazlığın əlamətidir və gecikdirmək daha bahalı təmirə səbəb ola bilər. Paltaryuyan ustası problemi dəqiq diaqnoz edib düzgün həll edəcək.

Qarşısını necə almalı

Paltaryuyan maşında naməlum səsin qarşısını almaq üçün bu tövsiyələrə əməl edin:

• Yad əşyaları yoxlayın: Hər yumadan əvvəl cibləri boşaldın, sikkə və düymələri çıxarın.

• Yükü tarazlaşdırın: Maşını həddindən artıq doldurmayın və ağır əşyaları bərabər paylayın.

• Filtri mütəmadi təmizləyin: Ayda bir dəfə nasos filtrini açıb təmizləyin, xüsusilə sərt su şəraitində.

• Maşını düzgün quraşdırın: Ayaqları tənzimləyin, nəqliyyat boltlarını çıxarın, vibrasiya uducu mat istifadə edin.

• Əhəng əleyhinə vasitələrdən istifadə edin: Sərt su səbəbindən əhəng yığılmasını azaltmaq üçün xüsusi kimyəvi maddələr tətbiq edin.

• İllik baxım keçirin: ildə bir dəfə paltaryuyan ustası tərəfindən ümumi yoxlama aparın.