Notbuk Performansını Artırmaq Üçün 6 Effektiv Yol

Notbukların zamanla yavaşlaması qaçılmaz fiziki və proqram təminatı prosesidir. Əməliyyat sisteminin ağırlaşması və tətbiqlərin yeniləndikcə daha çox resurs tələb etməsi cihazı yükləyir. Möcüzəvi "sürətləndirici" proqramlara aldanmaq əvəzinə, problemə birbaşa donanım (hardware) və sistem səviyyəsində müdaxilə etmək lazımdır. Notbukunuzun performansını real şəkildə artıracaq və 6 effektiv üsul aşağıdakılardır.

1. Noutbuk Donur? Sərt Diski (HDD) Çıxarıb SSD Quraşdırmaqla Sürəti Artırın

Mexaniki sərt disklər notbukun ümumi sürətini ləngidən ən böyük amildir. Məlumatın oxunma və yazılma sürəti aşağı olduğu üçün prosessor nə qədər güclü olsa da, sistem donmalara məruz qalır. Sistemi bərkcisimli diskə keçirmək ən təsirli noutbuk sürətləndirmək metodudur.

HDD (Hard Disk Drive) Nədir və Niyə Yavaşlayır?

HDD içərisində dönən metal disklər və məlumatı oxuyan mexaniki bir iynə olan köhnə nəsil yaddaş qurğusudur. Qramofon kimi işləyən bu sistemdə məlumatı tapmaq və oxumaq fiziki hərəkət tələb etdiyi üçün çox vaxt aparır. Zamanla bu mexaniki hissələr yorulur, məlumatlar dağınıq düşür (fraqmentasiya) və cihaz kəskin şəkildə yavaşlayır.

SSD (Solid State Drive) Nədir və Niyə Daha Sürətlidir?

SSD isə tamamilə fərqli işləyir. İçərisində heç bir hərəkətli mexaniki hissə yoxdur, məlumatlar birbaşa yaddaş çiplərində (flaş kartlarda olduğu kimi) rəqəmsal olaraq saxlanılır. Bu səbəbdən məlumatın axtarılma və oxunma müddəti millisaniyələr çəkir. SSD quraşdırmaq Windows-un açılışını və proqramların yüklənməsini ən azı 3-5 dəfə sürətləndirir.

2. Noutbuk Performansını Artırmaq Üçün Operativ Yaddaşı (RAM) Yüksəldin

Çoxsaylı brauzer pəncərələri və arxa fonda işləyən proqramlar qısa müddətdə operativ yaddaşı doldurur. Yaddaş dolduqda sistem diskdən istifadə etməyə məcbur olur.

RAM (Operativ Yaddaş) Nədir və Nə İşə Yarayır?

RAM (Random Access Memory) kompüterin "qısamüddətli iş yaddaşıdır". Siz hər hansı bir proqramı açanda və ya brauzerdə səhifə yükləyəndə həmin məlumatlar diskdən alınaraq RAM-a köçürülür ki, prosessor onlara anında və sürətlə müdaxilə edə bilsin. RAM dolduqda isə sistem yeni məlumatları birbaşa sərt diskdən oxumağa çalışır, bu da ciddi donmalara səbəb olur.

Nə Qədər RAM-a Ehtiyacınız Var?

Gündəlik ofis işləri, film izləmək və internetdə gəzinmək üçün minimum 8 GB RAM tələb olunur. Lakin eyni anda onlarla brauzer pəncərəsi açırsınızsa, ağır layihə proqramları və ya qrafik işlərlə məşğul olursunuzsa, RAM artırmaq prosesini icra edib tutumu minimum 16 GB səviyyəsinə çatdırmaq ən məntiqli addımdır.

3. Noutbukun Təmizlənməsi və Termopastanın Yenilənməsi ilə Qızmanın Qarşısını Alın

Cihaz qızdıqda daxili təhlükəsizlik mexanizmi prosessorun və qrafik kartın gücünü avtomatik olaraq aşağı salır. Bu isə birbaşa noutbuk performansını məhdudlaşdırır.

Thermal Throttling Nədir və Performansı Necə Düşürür?

Prosessor çox işlədikdə böyük miqdarda istilik ayrılır. Əgər fan və soyutma sistemi tozla doludursa, bu istilik xaricə çıxa bilmir. Kritik temperatur (adətən 90-95°C) həddinə çatdıqda, çip yanmamaq üçün öz sürətini (frekansını) süni şəkildə yarıbayarı azaldır. Bu vəziyyət texniki dildə "Thermal Throttling" adlanır və kompüterin qəfil donması ilə nəticələnir.

Termopasta Nədir və Niyə Dəyişdirilməlidir?

Termopasta prosessorun səthi ilə metal soyuducu borular arasında çəkilən xüsusi istilik ötürücü məcundur. Zamanla (adətən 1-2 il ərzində) bu pasta quruyur və istiliyi keçirmək qabiliyyətini itirir. Noutbukun təmizlənməsi zamanı qurumuş pastanın silinib yeni və keyfiyyətli termopasta çəkilməsi cihazın qızmadan, tam gücü ilə işləməsini təmin edir.

4. Windows Sürətləndirmə: Arxa Fonda İşləyən (Startup) Proqramları Söndürün

Əməliyyat sistemi işə düşən kimi arxa fonda onlarla lazımsız proqramın açılması həm RAM-ı, həm də prosessoru məşğul edir. Bu addım əsas Windows sürətləndirmə taktikalarındandır.

Startup (Başlanğıc) Proqramları Nədir?

Siz hər hansı bir proqramı yüklədikdə (məsələn, Skype, uTorrent, Spotify), onlar tez-tez özlərini Windows-un avtomatik başlanğıc siyahısına əlavə edirlər. Nəticədə kompüter hər dəfə yandığında bu proqramlar sizdən xəbərsiz işə düşür, yaddaşı və internet trafikini zəbt edir.

Arxa Fon Proqramlarını Necə Deaktiv Etməli?

"Task Manager" (Görev Yöneticisi) menyusunu açın (Ctrl+Shift+Esc düymələri ilə) və "Startup" (Başlanğıc) bölməsinə daxil olun. Sistemin işləməsi üçün kritik olmayan bütün proqramları (antivirus xaricində digər tətbiqləri) sağ klikləyib "Disable" (Söndür) vəziyyətinə gətirin.

5. Enerji Tənzimləmələrini Dəyişərək Notbuk Sürətləndirmək

Əksər hallarda notbuklar batareya ömrünü uzatmaq üçün "Dengeli" (Balanced) enerji rejimində işləyir ki, bu da cihazın potensialını birbaşa məhdudlaşdırır.

"Balanced" (Dəngəli) Rejim Niyə Performansı Limitləyir?

Windows standart olaraq enerjiyə qənaət etmək məqsədilə prosessorun və ekran kartının maksimum gücə çatmasının qarşısını alır. Bu, batareya ilə işləyərkən faydalı olsa da, cihaz cərəyana qoşulu olduqda tam performansı əldə etməyinizə mane olur.

"High Performance" (Yüksək Performans) Rejiminə Necə Keçməli?

Cihaz enerjiyə qoşulu olduqda tam güc əldə etmək üçün İdarəetmə Panelindən (Control Panel) "Enerji Seçimlərinə" (Power Options) daxil olun. Oradan "High Performance" (Yüksək Performans) rejimini aktivləşdirin. Bu, prosessorun bütün nüvələrini aktivləşdirərək sistemi daha sürətli reaksiyaya hazırlayacaq.

6. C: Diskini (Sistem Yaddaşını) Boşaldaraq Noutbukun Sürətini Bərpa Edin

Əməliyyat sisteminin yerləşdiyi diskin tamamilə dolması məlumatların idarə olunmasını çətinləşdirir və sistemi iflic vəziyyətinə salır. Nəticədə tez-tez noutbuk donur şikayətləri yaranır.

Sistem Diski (C: Diski) Niyə Dolur?

İstifadə etdiyiniz proqramlar, internet brauzerləri (keş məlumatları), silinməmiş müvəqqəti fayllar və Windows yenilənmələri C: diskində gizli olaraq böyük həcmdə yer tutur. Yaddaşda heç bir boşluq qalmadıqda əməliyyat sistemi "nəfəs ala bilmir", yəni daxili əməliyyatları icra etmək üçün tələb olunan virtual yaddaş sahəsini tapa bilmir.

Diski Boşaltmağın və Təmizləməyin Effektiv Yolları

Diskin (xüsusilə SSD-nin) sağlam və sürətli işləməsi üçün ümumi tutumun ən azı 15-20%-i daim boş qalmalıdır.

• Windows-un daxili "Disk Cleanup" (Disk Təmizləmə) alətindən istifadə edərək sistem zibillərini silin.

• Böyük həcmli arxivləri, şəkilləri və videoları C: diskindən çıxarıb xarici yaddaşda (və ya buludda) saxlayın.