Evdə tez-tez "avtomat" (tok) atırsa, problem nədə ola bilər?

Evdə geyim dolabını açanda, mətbəxdə yemək bişirəndə və ya sadəcə televizora baxanda qəfildən işıqların sönməsi və elektrik şitindən gələn "çıqqıltı" səsi hər kəsə tanışdır. Xalq arasında "avtomat atdı" və ya "tok atdı" kimi ifadə edilən bu vəziyyət, əslində elektrik sisteminizin sizi daha böyük fəlakətlərdən qorumaq üçün atdığı təhlükəsizlik addımıdır.

Elektrik avtomatları naqillərdən keçən cərəyanın miqdarını davamlı olaraq ölçür. Sistemdə hər hansı bir təhlükə, qızışma və ya sızma baş verən kimi avtomat dərhal cərəyanı kəsir ki, evdə yanğın baş verməsin və ya cihazlar yanmasın. Lakin bu hal çox tez-tez təkrarlanırsa, deməli, sistemdə mütləq həll olunmalı bir nasazlıq var. Bu bələdçidə tok atmasının ən yayğın səbəblərini və atılmalı addımları bəsit dildə izah edirik.

Evdə tez-tez tok atmasının səbəbləri

Elektrik şitindəki açarların aşağı düşməsinə səbəb olan amillər adətən dörd qrupa bölünür. Problemin haradan qaynaqlandığını tapmaq üçün bu siyahıya nəzər salmaq kifayətdir:

1. Həddindən artıq yüklənmə 

Hər bir elektrik avtomatının daşıya biləcəyi maksimum cərəyan gücü (məsələn, 16 Amper və ya 25 Amper) var. Əgər eyni xəttə eyni anda çox enerji aparan cihazlar qoşularsa, avtomat qızır və təhlükəsizlik üçün özünü söndürür.

• Nümunə: Mətbəxdə eyni anda həm paltaryuyan, həm qabyuyan, həm də elektrikli çaydan (çörəkbişirən, mikrodalğalı soba) işləyirsə, bu xətt həddindən artıq yüklənir və avtomat dərhal atır.

2. Qısa qapanma

Qısa qapanma daha ciddi və təhlükəli bir vəziyyətdir. Elektrik naqillərindəki "faza" (müsbət) və "nol" (mənfi) xətlərinin hər hansı bir səbəbdən bir-birinə birbaşa toxunması nəticəsində yaranır. Bu zaman cərəyan sürətlə yüksəlir və avtomat saniyənin mində biri qədər qısa müddətdə ataraq xətti qoruyur.

Səbəbi: Divarın daxilindəki köhnəlmiş və ya deşilmiş naqillər, elektrik yuvalarının daxilindəki boşalmış kontaktlar və ya gəmiricilərin (siçanların) gəmirdiyi kabellər qısa qapanmaya yol açır.

3. Hər hansı cihazın daxili nasazlığı

Bəzən problem evinizdəki ümumi elektrik xəttində deyil, qoşduğunuz konkret bir məişət texnikasında olur. Cihazın daxili motorunda, kabelində və ya elektrik kartında yaranan nasazlıq birbaşa şitə təsir edir.

• Nümunə: Tozsoranı və ya ütünü elektrik yuvasına taxdığınız an və ya işə saldığınız saniyədə işıqlar sönürsə, deməli, günahkar ev xətti deyil, həmin cihazın özüdür.

4. Avtomatın Özünün Köhnəlməsi və ya Keyfiyyətsiz Olması

Elektrik şitindəki avtomatlar da əbədi deyil. Zamanla, xüsusilə tez-tez atdıqdan sonra daxili mexanizm zəifləyir və yaylar boşalır. Bu halda avtomat normal yüklənməyə belə dözməyərək, ortada heç bir problem olmadan belə öz-özünə ata bilər.

Problemi ev şəraitində necə tapmalı?

Əgər evdə davamlı olaraq tok kəsilirsə, usta çağırmazdan əvvəl problemin harada olduğunu tapmaq üçün bu sadə ardıcıllığı yoxlayın:

Addım 1: Hansı avtomatın atdığını qeyd edin. Şiti açın və aşağı düşən açara baxın. Əgər şit düzgün yığılıbsa, hər açarın altında hansı otağa aid olduğu yazılmalıdır (məsələn: Mətbəx, Qonaq otağı, Kondisioner).

Addım 2: Cihazları şəbəkədən ayırın. Həmin atan avtomatın aid olduğu otaqdakı bütün cihazların (soyuducu, televizor, adapterlər və s.) çəngəllərini (vilkalarını) elektrik yuvasından tamamilə çıxarın.

Addım 3: Avtomatı yenidən qaldırın. İndi şitə yaxınlaşıb aşağı düşən açarı yuxarı qaldırın. Əgər avtomat dərhal yenidən atırsa, deməli, problem divarın içindəki naqillərdə və ya prizlərdədir (qısa qapanma var). Əgər avtomat yuxarıda sabit qalırsa, növbəti addıma keçin.

Addım 4: Cihazları növbə ilə qoşun. Çıxardığınız cihazları tək-tək, növbə ilə elektrik yuvasına taxıb işə salın. Hansı cihazı taxanda avtomat atacaqsa, deməli, problem məhz həmin cihazın daxili sistemindədir. O cihazı təmirə göndərmək lazımdır.

Elektrik təhlükəsizliyi üçün "Qızıl Qayda"

Vacib Xəbərdarlıq: Əgər elektrik avtomatını yuxarı qaldırarkən o, güclü bir səs (cızırtı) ilə geri atırsa və ya şitdən yanıq qoxusu gəlirsə, onu zorla yuxarıda saxlamağa çalışmayın (bəziləri açarı skotçla bağlayır ki, düşməsin). Bu, birbaşa evdə yanğına və ya elektrik naqillərinin tamamilə əriməsinə yol açacaq ən təhlükəli addımdır.

Tok atmasının qarşısını necə almaq olar?

Gələcəkdə bu problemlə yenidən qarşılaşmamaq və elektrik sisteminin ömrünü uzatmaq üçün bir neçə sadə qaydaya diqqət yetirmək lazımdır:

"Üçlü" elektrik yuvalarına (uzadıcılara) yük salmayın: Bir yuvaya taxılmış çoxlu uzadıcı vasitəsilə eyni anda həm ütü, həm fen, həm de qızdırıcı qoşmaq xətti sıradan çıxarır.

Yüksək güclü cihazlar üçün ayrıca xətt çəkdirin: Kondisioner, paltaryuyan və böyük elektrik sobaları üçün birbaşa şitdən gələn, heç bir prizə uğramayan müstəqil və qalın naqilli (adətən 2.5-lik və ya 4-lük kabel) xətlər çəkilməlidir.

Keyfiyyətli avtomatlardan istifadə edin: Şit yığılarkən ucuz və saxta brendlərin elektrik açarlarından qaçın. Tanınmış və sertifikatlı markaların məhsulları təhlükəsizliyinizi tam təmin edir.

Əgər yuxarıda qeyd olunan yoxlamalardan sonra bütün cihazları elektrik yuvasından çıxarmağınıza baxmayaraq avtomat yenə də öz-özünə atırsa, bu, divar içi xətlərdə ciddi bir ərimə və ya rütubət (su sızması) nəticəsində yaranan qapanma ola bilər. Belə hallarda daxili naqillərə özbaşına müdaxilə etmədən peşəkar bir elektrik ustası çağırmaq ən doğru və təhlükəsiz yoldur.